W dawnych czasach ludzie łączyli wiele ciekawych profesji. Włoch Vincenzo Cascariolo, żyjący na wsi, nieopodal Bolonii był szewcem oraz alchemikiem z zamiłowania ;) W roku 1603 pan Cascariolo znalazł w okolicy dość ciężki kamień, który pokruszył na małe granulki. Owe granulki wymieszał z białkiem jajek i wyrobił z nich „ciastka”, a następnie poukładał je warstwami pomiędzy odłamkami węgla i wypiekał w ciągu ok. 4-5 godzin. Ku jego zdumieniu okazało się, że tak wypieczone kamyczki świecą w ciemności, jeżeli wcześniej wystawione były na działanie światła słonecznego!;) Rzecz jasna niezwykłe kamyczki stały się nie lada sensacją (łaaa czary-mary!), zainteresowało się nimi wielu badaczy, m. in. J. W. von Goethe, który badał kamyczki dokładnie podczas pobytu w Weimarze w 1784 roku. Przychodzi na myśl pytanie, jakie to kamienie znalazł włoski alchemik? Odpowiedź jest bardzo trywialna, Cascariolo wypiekał z węglem nic innego jak baryt czyli siarczan(VI) baru – BaSO4. Baryt uległ przekształceniu w siarczek baru (BaS) oraz prawdopodobnie powstały też pewne ilości metalicznego baru, który „zakotwiczył” się w sieci krystalicznej siarczku tworząc w ten sposób układ zachowujący się jak zanieczyszczony półprzewodnik. BaS po wygrzaniu i „poleżeniu na Słoneczku” świeci– jest to tak zwana termoluminescencja :) Kamyczki zyskały sławę jako kamienie Bolońskie.
BaSO4 jest dziś bardzo ważnym związkiem chemicznym o wielu zastosowaniach. Zacznijmy jednak od początku;) Najważniejsze złoża barytu znajdują się w Chinach, Niemczach, Indiach, Maroku oraz USA. Wykorzystywany jest m. in. do produkcji baru metalicznego. Najpierw przekształca się siarczan(VI) baru w siarczek, na drodze redukcji węglem w wysokiej temperaturze (600 – 800oC; prawie jak wypiekanie świecących ciastek ^_^)
BaSO4 + 2C → BaS + 2 CO2
W następnej kolejności przekształca się BaS w węglan baru
BaS + H2O + CO2 → BaCO3↓ + H2S↑
BaCO3 praży się, uzyskując w ten sposób tlenek baru, który następnie redukuje się do wolnego metalu glinem lub krzemem:
BaCO3 → BaO + CO2↑
3 BaO + 2 Al → 3 Ba + Al2O3
3 BaO + Si → Ba + BaSiO3
Rozpuszczalność BaSO4 jest niezwykle niska w wodzie, natomiast wzrasta ona w obecności silnych kwasów, np. stężony H2SO4 w dużym stopniu roztwarza BaSO4 tworząc związek kompleksowy:
BaSO4 + H2SO4 → H2[Ba(SO4)2]
BaSO4 jest białym proszkiem, niezwykle odpornym na działanie temperatury, rozkłada się dopiero w temperaturze 1400oC:
BaSO4 → BaO + SO2 + ½ O2
Znajduje on zastosowanie m. in. jako biała farba (tzw. biel barytowa). Po zmieszaniu BaS z ZnSO4 powstaje mieszanina zawierające jeszcze BaSO4 i ZnS, tzw. litopon, biały pigment, który ma jeszcze większą siłę krycia niż BaSO4. Siarczan(VI) baru wykorzystuje się także jako napełniacz gumy i różnych tworzyw sztucznych a także w produkcji papieru kredowego i fotograficznego. Ponad 80% światowej produkcji BaSO4 przeznacza się do użycia tej soli jako płuczki wiertniczej (ang. drilling fluid), czyli materiału pomagającego przy drążeniu otworów wiertniczych, np. w przypadku wydobycia ropy naftowej.
Bardzo ważne miejsce zajmuje także BaSO4 w zastosowaniach medycznych, a mianowicie jako radiokontrast w badaniach żołądka i jelit. A wszystko to dzięki swej gęstości oraz znikomej rozpuszczalności (a co za tym idzie, braku toksyczności, w przeciwieństwie do rozpuszczalnych związków baru) oraz temu, iż bar jest metalem ciężkim i pochłania promieniowanie rentgenowskie znacznie lepiej niż lżejsze berylowce.
